ایرانیان که در طول هزاره ها با کاربرد آجر در بخش هایی از بنا آشنایی یافته بودند، با رشد روز افزون جمعیت و گسترش شهرنشینی و ایجاد شهرهای تازه آجر را به عنوان عمده ترین مصالح با توجه به محدودیت استفاده از چوب در ناحیه هایی از این سرزمین و مشکل کاربرد سنگ به دلیل انتقال حرارت در منطقه های گرمسیری، با صرفه بودن و بالاخره خوش دست بودن و قابلیت بالای اجرا و کارگیری آجر در تمامی بخش های بنا به ویژه کارایی فراوان آن در برپا کردن پوشش های وسیع و بلند، در کار بنایی و هنر معماری تمامی ناحیه های گسترده ایران مورد توجه قرار دادند.

گستردگی استفاده از آجر در ایران در ناحیه هایی با شرایط طبیعی آب و هوایی مختلف از بنا با کاربردهای متفاوت، شیوه های مختلف به وجود آورد.

یکی از این شیوه ها خوون چینی است که در شهرهای دزفول و شوشتر به وجود آمده است. این نوع آجر کاری که بصورت آمود اجرا می شود در دوره صفویه توسعه فراوان و گستردگی پیدا می نماید و تا اواخر دوران قاجاریه و پهلوی ادامه پیدا می کند.

دزفول در سرزمینی قراردارد که حاوی هزاران سال تجربه با آجر ساختن است. سرزمینی که وارث تمدن های آشور، سومر، ایلام، هخامنشیان و ساسانیان است.

برج ها و زیگورات ها و کاخ هایی که هر یک با فاصله ای نزدیک تا شهر دزفول قرار دارند. زیگورات ایلامی چغازنبیل که قدیمی ترین بنای ساخته شده در ایران می باشد، با خشت های به ابعاد 37*37 سانتی متر و ضخامت 7 سانتی متر و ابعاد 40*40 سانتی متر و ضخامت 10 سانتی متر ساخته شده است.

  

  

قدیمی ترین ابعاد و اندازه آجر در شهر دزفول متعلق است به آجر های پل باستانی ساسانی که ساخت آن را به شاپور اول نسبت می دهند. این پل در قسمت پایین بر روی پایه های سنگی باربر و در قسمت فوقانی با آجر مربع شکل دوره ساسانی بنا گردیده است.

 

 

  

  

بعد از پل ساسانی قدیمی ترین بنایی که در شهر دزفول وجود دارد مقبره شیخ اسماعیل قصری است. این بنا مجاور بازار دزفول قرار دارد و قدیمی ترین قسمت آن برج فرسوده ای است که متعلق به حصار قدیمی شهر است.آجر های این برج مربع شکل می باشد به ابعاد 30*30 سانتی متر و به ضخامت 6 سانتی متر و در نهایت ابعاد آجر در دوره صفویه به 18.5*18.5 سانتی متر و ضخامت 3.5 سانتی متر می رسد. 

  

 

 

 

برگرفته از کتاب دزفول شهر آجر نوشته دکتر غلامرضا نعیما